فردريك چارلز ريچاردز ( مترجم : مهين دخت بزرگمهر )
118
سفرنامه فرد ريچاردز ( فارسى )
تنها مصالح ساختمانى آنها به شمار مىرود . بر روى اغلب ديوارهاى خيابانهاى جلفا و اصفهان درهايى قرار دارد كه جا دارد بر روى ساختمانهاى زيباترى گشوده شود . در اغلب شهرهاى خاور نزديك و خاورميانه بر اثر تماس بيشتر با افكار و نظريات مغرب زمين ، زندگى چنان به صورت نمونه درآمده كه اكنون جامههاى محلى و البسهء غريب را همه جا نمىتوان مشاهده كرد . ممكن است فرمان شاه كنونى دربارهء جامههاى ايرانى به اين امر كمك بيشترى كرده باشد . در جلفا چون مردان اتباع ، ايرانى به شمار مىروند مجبورند كلاه پهلوى بر سر بگذارند . آنها بر اثر تماس بيشتر با انگليسيها و كار كردن در ادارات انگليسى جلفا و هندوستان ، هم اكنون البسهء اروپايى در بر مىكنند . زنان جوان جلفايى نيز مانند خواهران مغربزمينى خود بتدريج بنده و بردهء لباس پوشيدن به طرز متداول در پاريس مىشوند . با اينكه آنها در دهكدهاى زندگى مىكنند كه براى رسيدن به آن بايد از معابر مرتفع و فلاتهاى عريضى عبور كرد ، مدتى بيش از اوقات فراغت جنس لطيف جلفايى صرف انتخاب رنگ جوراب و بلندى پاشنه و بلندى لباس مىشود . جامهء ملى آنها را ، كه زنان سالخورده در بر مىكنند ، مخصوصا در روزهاى تعطيل و در جشنهاى عروسى يا تشييع جنازه هنوز مىتوان ديد . در اين قبيل روزها پيرزنان به بهترين وجهى خود را مىآرايند و بهترين جامهء خود را در بر مىكنند . جامهء رويى آنها از پارچهء ارغوانى و يا كشميرى است كه با خز حاشيهدوزى شده و داراى تكمههاى نقره و كمر نقرهاى است . عده انگشترى و گردنبند و دستبندهاى آنها ، كه بر طبق رسوم ساير ملل از طلا ساخته شده ، به نسبت وضع مالى همسرانشان تغيير مىكند . آرايش موى اين زنان بيش از هر چيز قابل توجه است . بلندى مويى كه بدينگونه آرايش مىشود بعضى اوقات به يك پا مىرسد كه اطراف آن را با دستمال مىپوشانند . ولى اين گونه پوشاك سر ، عجيبترين پوشاك آنها به شمار نمىرود . چه شگفتانگيزترين و جالبتوجهترين چيز پارچه كتانى است كه چندين مرتبه دور دهان و زير چانه و بعضى از اوقات بر انتهاى بينى مىپيچند . اين رسم آن طور كه دربارهء جامهء اغلب مردان و زنان ايرانى صدق مىكند دليل محبت زنان يا حسادت سفيهانه شوهران نيست ، بلكه پوشيدن دهان بدينگونه از زمانى رسم شد كه معمول و مطبوع بود كه زن در حضور آقا و سرور خويش و همچنين در محضر مادر شوهر و پدر شوهر و بزرگتران خود سكوت اختيار كند . در خيابان اين رسم عملى به نظر مىآيد . در داخل خانه نيز اجازه دارند كه براى غذا خوردن آن را قدرى